Meisjes
die vragen

Ruim baan voor feministisch klimaat- en milieuactivisme

Milieuvervuiling, klimaatverandering, het vernietigen of opsouperen van natuurlijke hulpbronnen: ze behoren tot de meest prangende issues van dit moment. Mama Cash steunt steeds meer activisten die de gevolgen aan den lijve ondervinden. Zij verzetten zich tegen de uitbuiting van de aarde en maken zich hard voor een rechtvaardige groene toekomst.

Mama Cash zet sinds een paar jaar vol in op het ondersteunen van activistes die de noodklok luiden en de barricades opgaan. Sinds 2016 vormen wij samen met het Midden-Amerikaanse vrouwenrechtenfonds FCAM en Both Ends de Global Alliance for Green and Gender Action (GAGGA). Met FCAM als penvoerder stimuleren we de samenwerking tussen milieu- en vrouwenrechtenbewegingen wereldwijd. Ook lobbyen we bij fondsen voor sociale rechtvaardigheid voor meer geld voor feministisch klimaat- en milieuactivisme. Zo willen we de collectieve slagkracht versterken van vrouwen die opkomen voor ecologische rechtvaardigheid: het recht op schoon water, gezonde lucht en een veilige en voedende leefomgeving.

Aqua Y Vida: vrouwen, rechten, en het milieu

Een van die groepen die Mama Cash steunt is Aqua Y Vida: vrouwen, rechten en het milieu.

“Ze zeiden dat we moeilijk deden,” vertelt Angélica, medeoprichter van de groep Agua y Vida – Mujeres, Derechos y Ambiente (Water en Leven - Vrouwen, Rechten en Milieu) die Mama Cash steunt in Mexico, wanneer ze vertelt hoe ze rond 2006 op het idee kwamen zich te organiseren. “Eerst maakten we deel uit van een gemengde organisatie die zich bezighield met voedselsoevereiniteit, biologische landbouw en de bouw van wateropvangsystemen, maar de mannen lieten ons nauwelijks onze kennis inbrengen. Ze wilden alle beslissingen nemen over zaken waar wij als vrouwen in het dagelijks leven het meest mee te maken hebben, bijvoorbeeld over het gebruik van water, maar zonder ons erbij te betrekken. Omdat de grond eigenlijk altijd op naam van de mannen staat, willen ze dat de vrouwen netjes gaan zitten en hun mond houden.”

De boosheid en verontwaardiging die dit onrecht opriep in Angélica maakte dat ze uiteindelijk met een aantal andere vrouwen de gemengde organisatie verlieten. “Op een dag zaten we met andere inheemse vrouwen onder een boom te kijken hoe de mannen een tank bouwden om regenwater op te vangen,” vertelt Angélica. “We zagen hoeveel moeite die grote mannenhanden hadden om met een haak het gaas voor de tank te weven terwijl bij ons een paar inheemse vrouwen met het grootste gemak zaten te borduren met naald en draad. Opeens viel het kwartje. Dat kunnen wij dus zelf!”

En dus overtuigden ze de mannen ervan de vrouwen zelf een tank te laten bouwen. Na deze tank volgden er meer en nadat ze daarmee de interesse hadden gewekt van andere vrouwen in de Chiapas gemeenschappen, besloten ze in 2009 Agua y Vida op te richten, een organisatie van, voor en door vrouwen. “We hadden ingezien dat wij vrouwen net zo goed voor geschikte technische voorzieningen konden zorgen. Niet alleen de watertanks, maar ook houtbesparende kachels, bijvoorbeeld.” Nu zijn het de vrouwen die het hele proces op zich nemen, het zand zeven en bouwen. Dat geeft ze een machtig, sterk en onafhankelijk gevoel.

Doordat ze zich kunnen organiseren en invloed kunnen uitoefenen op hun dagelijkse levenis de rol van vrouwen in de gemeenschappen veranderd. Ze worden gerespecteerd, gewaardeerd en voelen zich sterker om hun recht op participatie in de gemeenschap te verdedigen. Angélica en haar collega’s zijn heel trots op dit resultaat maar ze erkennen ook dat het een lange weg vol hobbels is geweest.

“In het begin van ons werk over milieurechten en ecofeministische permacultuur kwamen de inheemse en plattelandsvrouwen heel nieuwsgierig naar de workshops, maar ook met veel behoefte om hun verhaal te doen. Ze wilden met ons delen hoe ze zich voelden, en vertellen over hoe ze werden buitengesloten en het vele geweld waaraan ze werden blootgesteld,” vertelt Norma, ook een van de oprichters. “En dus spraken we ook over hoe het werk verdeeld is onder de seksen en realiseerden we ons dat vrouwen degenen zijn die voor het levensonderhoud zorgen en het hardst werken, maar de minste rechten hebben. En van daaruit gingen we uitleggen wat het patriarchaat was en het verband met kapitalisme en racisme. We beseften dat het geweld waar vrouwen mee te maken krijgen, hand in hand gaat met de vernietiging van de natuur, van de grond en van het grondgebied.”

Dankzij de workshops van Agua y Vida gingen de vrouwen zichzelf zien als sociale onderwerpen, als hoofrolspelers in zowel hun eigen als het collectieve verhaal. Ze ontwikkelden macht, vertrouwen en samenwerking tussen vrouwen om de strijd voort te zetten. Het besef dat bijna iedereen te maken had met uitsluiting en geweld maakte de vrouwen ervan bewust dat het geen persoonlijk, maar een sociaal en politiek probleem was en dat om hiermee de strijd aan te gaan, ze zich moesten organiseren, samen. “Ze beseften dat ze in hun eentje de situatie niet konden veranderen,” voegt Angélica toe.

Agua y Vida heeft het mogelijk gemaakt dat de vrouwen van de gemeenschappen zich verbinden in een netwerk van zorg, begrip, solidariteit, samenwerking en bescherming. “Zo houden we hoop voor de toekomst van onze strijd op allerlei fronten en voelen we dat we het dichtst bij onze ideale situatie komen.”

En wat is dat dan, die ideale situatie? “De ideale situatie is dat de vrouwen uit de gemeenschappen vredig, gezond, gelukkig, veilig en waardig kunnen leven op de grond van hun voorouders,” antwoordt Angélica. “Met goede toegang tot water, grond en inheemse zaden. En dat ze actief en met erkenning kunnen deelnemen aan het overheidssysteem van hun gemeenschap. En dat ze hun lokale coöperaties kunnen versterken vanuit een handelsbenadering die alleen gericht is op vrouwen en op ruilhandel, niet vanuit een kapitalistisch perspectief maar vanuit een feministische economie.”

Dankzij de steun van Mama Cash komt Agua y Vida steeds dichter bij dit ideaal. “Door de financiële steun kunnen we betere ruimtes huren die geschikter zijn voor workshops en kunnen we vrouwen uit andere gemeenschappen en van andere etnische groepen leren kennen. Zo kunnen we samenwerkingsverbanden tussen vrouwen smeden.”

De financiële steun heeft er tevens voor gezorgd dat Agua y Vida de situatie en de strijd van de vrouwen in de gemeenschappen zichtbaar heeft weten te maken door middel van documentaire video’s over het werk van milieubeschermers, onderwijsmateriaal en een nieuwe website, waarmee het zich heeft gepositioneerd als een kritische ecofeministische organisatie met een sterke betrokkenheid bij de rechten van vrouwen op water, op grond en grondgebied, op gezondheid, op voedsel en op werk.

“Maar het gaat eigenlijk nog veel verder dan dat financiële stuk,” zegt Angélica tot slot. “Minstens zo belangrijk is het feit dat een fonds van en voor vrouwen in ons geloofde, ons werk waardeerde en zo empathisch met ons omging. Dat motiveert en stimuleert ons. Het is een erkenning die ons sterker maakt, blij maakt en onze positie verbetert om nog veel meer vrouwen te bereiken.”